Քաղաքավարի քննարկում Մոսկվայում․ Փաշինյանն ու Պուտինը հարաբերությունների սահմաններ են նախանշել

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի երկօրյա այցը Սանկտ Պետերբուրգ բավական հագեցած էր։ ԵԱՏՄ-ի հարթակին հաջորդել էին ԱՊՀ հարթակում հանդիպումները, ապա երկկողմ հարաբերությունների ողջ օրակարգը քննարկվել էր Փաշինյան-Պուտին առանձանազրույցի ժամանակ։ Անցած երկու օրվա միջոցառումները ՌԴ նախագահին գոհացրել են։ Փաշինյանի հետ զրույցում նա նշել է, որ ամեն ինչ շատ լավ է անցել։ Հայաստանի վարչապետը, իր հերթին, երկօրյա այցը ամփոփելիս նշել է, որ շատ կարևոր որոշումներ են կայացվել։ Հայաստանում, հատկապես ընդդիմադիր դաշտում այս այցից նույնպես որոշակի սպասելիքներ կային։

Սանկտ Պետերբուրգի երկօրյա աշխատանքային օրակարգից գոհ են ինչպես Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, այնպես էլ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը։ Համենայնդեպս այդպիսի տպավորություն է ձևավորվում առանձնազրույցից առաջ նախաբանի նրանց խոսքից։ Պարզվում է՝ երկու երկրների ղեկավարները քննարկելու բավական մեծ օրակարգ ունեին։ Թե որքան է տևել նրանց զրույցը՝ պաշտոնական տեղեկություն չկա։

Պուտինի նախաբանից պարզ դարձավ, որ նա տեղյակ էր Հայաստանի նոր առաջարկին, որի մասին իր վերջին ճեպազրույցում ասել էր Հայաստանի վարչապետը։ Խոսքը լոգիստիկ հարցերի մասին է, ավելի կոնկրետ՝ երկաթուղու հին երթուղիների վերականգնման և նոր երթուղիների ստեղծման, որոնք կբացեն Հայաստանի սահմանները: Այս թեման Պուտինի սրտով էր։ Նա համարում է, որ երկու պետությունների միջև ամեն ինչ զարգանում է։

Հայաստանի վարչապետի ձևակերպմամբ՝ Հայաստանում երկաթուղային որոշ այլ հատվածների վերականգնման օրակարգն արդեն հասունացել է։

«Ես, մասնավորապես, նկատի ունեմ Իջևանի, Երասխի և Ախուրիկի հատվածները։ Սրանք այն երկաթուղիներն են, որոնք կապում են Հայաստանն Ադրբեջանի, Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ, քանի որ բավականին ակտիվ քաղաքական գործընթաց է ընթանում։ Չեմ կարող ասել, որ հիմա արդեն կան քաղաքական որոշումներ այդ երկաթուղիների վերաբացման վերաբերյալ։

Բայց կարծում եմ, որ իրավիճակը հասունացել է այնքան, որ անհրաժեշտ է նախապատրաստական աշխատանքներ իրականացնել»։

Առանձնազրույցից առաջ նախաբանով տրված ուղերձներով՝ Հայաստանի վարչապետը հստակորեն առանձնացրել է լոգիստիկ խնդիրները՝ բոլորովին առանձին հարթության մեջ դնելով և որպես առանձին գործընթաց սահմանելով Միացյալ Նահանգների հետ երկկողմ բանակցությունները։

«Մենք ներկայումս նաև շատ կառուցողական երկկողմ բանակցություններ ենք վարում Միացյալ Նահանգների հետ՝ TRIPP նախագծի իրականացման և կառուցման վերաբերյալ: Սրանք իսկապես նշանակալի և բովանդակալից փոփոխություններ են մեր տարածաշրջանի համար: Այստեղ կան նաև բազմաթիվ նրբերանգներ, որոնք առնչվում են Ռուսաստանի հետ մեր երկկողմ հարաբերություններին»։

Այս հարցերը թերևս վերաբերում են հայ-ամերիկյան կոնսորցիումի կողմից Մեղրու տարածքով կառուցվելիք երկաթգծի հատվածին, «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ռուսական ընկերության կոնցեսիոն կառավարման նրբություններին և ռուսական  կողմի բարձրաձայնած ցանկությանը՝ միանալու «Թրամփի ուղի» նախագծին, որին ի պատասխան Հայաստանն արդեն հայտարարել է, որ հայ-ամերիկյան պայմանագրով ձևաչափի յուրաքանչյուր փոփոխություն ենթադրում է կոնսենսուսային որոշում։ Բայց ամեն դեպքում Հայաստանի վարչապետը իր ձևակերպումներում կտրուկ չէ։

«Մեր տարածաշրջանում շատ կարևոր և, բարեբախտաբար, դրական զարգացումներ են տեղի ունենում։ Եվ ես կցանկանայի շնորհակալություն հայտնել Ձեզ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացին Ձեր աջակցության համար։ Եվ, ինչպես մենք ասում էինք օգոստոսի 8-ից հետո մեր հեռախոսազրույցում, ձեռք բերված խաղաղությունը նոր հնարավորություններ կբացի Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև երկկողմ հարաբերությունների հետագա զարգացման համար։ Եվ դա արդեն տեղի է ունեցել, քանի որ Ռուսաստանից գնացքներն արդեն ուղևորվում են դեպի Հայաստան՝ Ադրբեջանի տարածքով, ինչը, կարծում եմ, իսկապես պատմական իրադարձություն է։ Եվ, ինչպես արդեն նշեցիք, բացվում են նոր հնարավորություններ»։

«Քննարկումները դեռ չեն նշանակում ինչ-որ բանի մեջ ներգրավվել։ Փաշինյանը Պուտինի հետ քաղաքավարական քննարկում է ունեցել ՌԴ-ին կտրուկ չմերժելու և հարաբերությունները չփչացնելու համար»․— Փաշինյանի և Պուտինի երկխոսությունից այսպիսի տպավորություն է ստացել «Ազատ քաղաքացի» ՀԿ նախագահ Հովսեփ Խուրշուդյանը։

ԱԺ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անդամ Լիլիթ Ստեփանյանը չի շտապում փոխանցելու ամփոփիչ տպավորությունները։

«Ես լրացուցիչ ինֆորմացիայի չեմ տիրապետում, բայց վստահաբար կարծում եմ, որ բոլորն է՛լ ավելի դետալային մակարդակում կցանկանան հասկանալ, թե ընդհանուր առմամբ էլ ինչ կարևոր շեշտադրումներ է ունեցել այս երկու ղեկավարների առանձնազրույցը։ Կարծում եմ` վարչապետը մինչև տարեվերջ հնարավոր է թե ասուլիս ունենա լրագրողների հետ և ավելի հանգամանալից սրանց անդրադառնա։ Մինչ այստեղ որոշ ընդդիմադիր շրջանակներ գոռում-գոչումով խոսում էին, որ վարչապետը գնաց Ռուսաստան, հիմա Վլադիմիր Պուտինի անհարմար հարցերին պետք է պատասխանի նաև` կապված վերջերս հանրային դարձած ինչ-ինչ փաստաթղթերի հետ, մենք տեսանք, որ առանձնապես ինչ-որ այդպես շատ խիստ բացառիկ առանձնազրույց տեղի չի ունեցել»։  

Խոսքը այս դեպքում կուսակցական լրատվամիջոցով գաղտնազերծված սովետական ՊԱԿ–ի մի փաստաթղթի մասին է, կոնկրետ եկեղեցականների՝ «գործակալ» լինելու կասկածանքով։ Ի դեպ, այդ կասկածանքներն առաջին հերթին առնչվել են հենց Ռուսաստանի հայոց թեմի առաջնորդին։

Հայաստանյան ընդդիմադիր դաշտում չեն թաքցնում, որ կոնկրետ սպասելիքներ են ունեցել Սանկտ Պետերբուրգի հանդիպումից։

Քաղտեխնոլոգ Կարեն Քոչարյան․ «Ինձ շատ հետաքրքիր է, օրինակ, այս օրերին Նիկոլ Փաշինյանը Ռուսաստանում էր, թող Նիկոլ Փաշինյանը ասի, ո՞ր երկրի ագենտ է Եզրասը։ Ինքը թող ասի, որ Եզրաս սրբազանը Ռուսաստանի ФСБ-ի ագենտ է, ո՞ր երկիրն է Հայաստանի դեմ մղում հիբրիդային պատերազմ»։

Սանկտ Պետերբուրգ այցի ժամանակ Հայաստանի վարչապետը եկեղեցի չի գնացել, բայց հանդիպել է հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ։ Հանդիպման մասին 30 վայրկյանանոց տեսագրություն կա, բայց բովանդակությունը հասանելի չէ։ Համացանցում տարածվում են նաև գրառումներ, թե Հայաստանի վարչապետի այցի ընթացքում համայնքի որոշ ներկայացուցիչներ բողոքի ակցիա են կազմակերպել։ Այս թեմայով լրացուցիչ տեղեկություն չկա։ Բայց ավելի վաղ՝ օրեր առաջ, Հայաստանի վարչապետը քաղաքացիների հետ հանդիպման ժամանակ ձևակերպել էր այս հարցի առնչությամբ իր դիրքորոշումը․

«Հոգևոր թեմաներով վաղուց արդեն Հայաստանի սովորական եկեղեցիներում քարոզ չկա։ Դուք գիտեք, որ պատարագի կարգի մեջ, պատարագի մի հատվածում անպայման պատարագող քահանան պետք է քարոզով հանդես գա։

Քաղաքական տեքստերը գրում են, ուղարկում՝ կարդա՛։ Դարձրել են քաղաքական կուսակցություն։ Ես չեմ ուզում հանկարծ տպավորություն ստեղծվի, թե մենք կրոնապետության տրամաբանություն ենք զարգացնում։ Վարչապետի կարգավիճակում ես չեմ պատրաստվում միջոցներ ձեռնարկել, որ՝ այո դո՛ւ, պետք է հավատ ունենաս Աստծո նկատմամբ և պետք է այսպիսի հավատ ունենաս, և՝ այս մեթոդով, այս տեքստով, այս մեթոդաբանությամբ։ Կրոնի ազատությունը նշանակում է ինչպես հավատալ նրան, ինչին ուզում ես հավատաս, և չհավատալ նրան, ինչին ուրիշները հավատում են»։    

Տարածաշրջանային և հիբրիդային պատերազմի թեմաներից բացի՝ Հայաստանի վարչապետի աշխատանքային այցի զգալի հատվածը նվիրվել է նաև տնտեսական խնդիրների քննարկմանը։ Այստեղ արդեն բացահայտվել է ռուս պաշտոնյաների խոսքում առկա հակասությունը։ ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկն անցած շաբաթներին անդրադարձել էր Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ապրանքաշրջանառությանը՝ թվերը ներկայացնելով որպես շեշտակի անկում, ինչը մտահոգիչ էր համարում և հավելում, որ ինչ-որ պահի Հայաստանը պետք է ընտրություն կատարի ԵԱՏՄ–ի և ԵՄ–ի միջև։

Փոխարենը՝ ՌԴ նախագահի խոսքից այլ տպավորություն է ստեղծվում՝ գործակցության այլ մթնոլորտով։

«Սա նույնպես լավ ցուցանիշ է, և մեզ հիմք է տալիս կարծելու, որ մոտ ապագայում մենք այն կավելացնենք։ Մենք նաև լավ ծրագրեր ունենք, արդեն քննարկել ենք էներգետիկան, այդ թվում՝ ատոմային էներգետիկան։ Հիմա մանրամասների մեջ չենք մտնի, բայց կա քննարկելու, խոսելու հնարավորություն»։

Փաշինյան-Պուտին առանձնազրույցից պարզ է դարձել, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև առևտրաշրջանառությունը, ըստ գնահատականների, կանոնավորվել է։ Եթե 2024-ին այն գերազանցել էր 11 միլիարդը, ապա այս տարվա առաջին ինն ամիսներին կազմել է 4,5 մլրդ դոլար։ Ըստ Ռուսաստանի նախագահի՝ այս թվերը մինչև տարեվերջ դեռ աճի միտում ունեն, և այս վիճակագրությունը նույնպես լավ է գնահատվում։