Որևէ ստեղծագործություն դասագիրք մտնելու համար պետք է ճանապարհ անցնի, չի կարելի անմիջապես վերցնել ու, իբրև թե ժամանակակից են, տանել դպրոց
Չի կարելի այս կարգի խոտան փաստափուղթ տեղադրել ԿԳՄՍ նախարարության կայքում, սա վնասում է նախարարության հեղինակությանը: Եթե փաստաթուղթ պետք է դրվի քննարկման, ուրեմն այն պետք է գրեթե անթերի լինի, որպեսզի հասարակությունը կարողանա առանց նյարդայնանալու քննարկել, այսպիսի փաստաթուղթ չի կարելի հանրությանը ներկայացնել։ Այս մասին Tert.am-ի հետ զրույցում, անդրադառնալով կրթության նախարարության կողմից հանրության քննարկմանը ներկայացրած նախագծին, ասել է ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի տնօրեն, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Վիկտոր Կատվալյանը:
«Նման նախագիծը չի կարող իրականություն դառնալ: Ինձ համար շատ վիրավորական է, որ այն խայտառակ անգրագետ լեզվով է շարադրված, դա ես համարում եմ անհարգալից վերաբերմունք մեր պետական լեզվի և հանրության հանդեպ: Տեսնում եմ՝ սխալ պատկերացում, սխալ հայեցակետ Հայոց լեզվի ուսուցման վերաբերյալ:
Նախ՝ լեզուն ներկայացվում է իբրև հաղորդակցման և մտածողության միջոց, որը շատ սահմանափակ պատկերացում է լեզվի մասին: Լեզուն լեզուն շատ կարևոր իրողություն է, հասարակության ազգի և պետության համար, իսկ մեր պարագայում մեր նկարագրի կարևոր բաղադրիչն է: Իմ կարծիքով՝ լեզուն խոշոր ձեռքբերում է ցանկացած ազգի համար, ցանկացած ազգ բարձր է գնահատում իր լեզուն, և աշխարհում բոլոր գործընթացները գնում են լեզվի միջոցով: Հզորները ցանկանում են իրենց ազդեցությունը տարածել լեզվի միջոցով, իսկ պակաս հզորները՝ մեր կարգի պետությունները պետք է փորձեն լեզվի միջոցով ինքնապաշտպանվել: Այս գլոբալիզացիա կոչվածը նաև լեզվի միջոցով է կատարվում և գնում է դեպի ազգային արժեքների և ազգային յուրահատկությունների տարալուծման և դա, առկա աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, մեզ բոլորովին ձեռք չի տալիս՝ իբրև ազգ գոյատևելու համար: Մենք պետք է մեր հենասյուներն ամրապնդենք, լեզուն ամրապնդենք, սրա գիտակցումը ես չեմ տեսնում այդ նախագծում»,-նշեց Վիկտոր Կատվալյանը:
Լեզվաբանը, անդրադառնալով «Հայ գրականություն» առարկայում տեղ գտած արտասահմանյան գրողների ստեղծագործություններին, նշեց. «Նրանց պետք է համարել գյուտարարներ․ առարկա են հայտնագործել, որի մեջ համատեղվում է հայ գրականությունը և մի քանի անգլոամերիկյան, եվրոպական գրողներ: Եթե ցանկանում էին համաշխարհային գրականություն մատուցել, որի մեջ կա նաև հայ գրականությունը, իսկ ո՞ւր է մեր հարևանների գրականությունը՝ պարսից, վրաց գրականությունը, կամ ո՞ւր է ռուս՝ աշխարհի լավագույն գրականություններից մեկը: Բայց ո՞ւմ է պետք այդ ամեն, ինչի՞ բերել, խառնել հայ գրականությանը և հայ գրականությունը տարալուծել այդ ամենի մեջ: Մենք պետք է մեր ազգային դիմագիծն ընդգծենք և այն ամենն, ինչը մերն է, պետք է շատ ավելի լավ յուրացնենք և մեր պատուհանը, մեր դուռը պետք է հայերեն բացվի դեպի աշխարհ, եթե հայերեն չի բացվում, ուրեմն մենք տանուլ ենք տալիս, այս է իմ մտահոգությունը»:
Ներկայացված նախագծում բացակայում են նաև արևմտահայ գրողները, հին ու միջնադարյան գրականությունը։ Անդրադառնալով կարծիքներին, թե արևմտահայ և գրաբար լեզուն բարդ է աշակերտների համար, Վիտոր Կատվալյանը նշեց. «Ծիծաղելի է այդպես մտածելը, լեզուն բարդ է, անհասկանալի է, դարձրեք հասկանալի, այդ դեպքում ինչի՞ համար է ուսումնական գործընթացը: Այո, մեր լեզուն միայն գրական արևելահայերենը չէ, ուսուցանեք ամբողջ հայերենը, որպեսզի աշակերտը լիարժեք հայերեն իմանա: Շատ բան է դժվար՝ ֆիզիկայի, քիմիայի բանաձևերը դժվար չե՞ն, ինչո՞ւ եք այդպես համառորեն ուսուցանում»:
Անդրադառնալով գրականության դասագրքում տեղ գտած ժամանակակից ստեղծագործողներին՝ Վիկտոր Կատվալյանը նշեց, որ այժմ երիտասարդ, լավ ստեղծագործողներ կան, սակայն դասագրքում ներառվելու համար պետք է ժամանակ անցնի և գրականագիտությունը տա իր գնահատականը։
«Լավ է, որ մեր երիտասարդները ստեղծագործում են, հետաքրքիր ստեղծագործողներ կան և մեր ժողովուրդը, եթե հարմար է գտնում, կարդում է այդ ստեղծագործողներին, բայց որևէ ստեղծագործություն դասագիրք մտնելու համար պետք է ճանապարհ անցնի և արդարացնի իրեն, ժամանակի բոհով անցնի, չի կարելի անմիջապես վերցնել ու, իբրև թե ժամանակակից են, տանել դպրոց։ Դասագրքում ընդգրկվում են լավագույնները, որոնք փորձություն են անցել և գնահատվել են հասարակության կողմից: Սպասեք, թող գրականագիտությունը արժևորի, հետո ներառեք դասագիրք: Ես չեմ հասկանում այս շտապողականությունը»,- ընդգծեց նա: