ԱՄՆ-ին խորթ չէ քաղաքական սպանությունների մութ արվեստը
ԱՄՆ կառավարությանը խորթ չէ քաղաքական սպանությունների մութ արվեստը: Տասնամյակներ շարունակ օգտագործել է իր թշնամիներին վերացնելու բարդ մեթոդներ՝ սկսած 1960-ական թվականներին Կոնգոյից Պատրիս Լումումբային սպանելու փորձ կատարելու համար մահացու թույնով զինված քիմիկոսին ուղարկելուց մինչեւ թունավոր հաբերը, որոնք ավելացվել էին կուբացի առաջնորդ Ֆիդել Կաստրոյի կերակրին, նշում է The Guardian-ը:
Բայց իրանցի գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանությունը տարբերվում է: Դրա յուրահատկությունը ոչ միայն սպանության եղանակն է, այլ դրա կատարման հանդգնությունը եւ իրավաբանական նրբությունների ու մարդկային զոհերի ակնհայտ լիակատար անտեսումը:
«ԱՄՆ-ն չի կատարում բաց օդում բարձրաստիճան պետական ծառայողների սպանություններ»,- նշել է Վաշինգտոնի Մերձավոր Արեւելքի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Չառլզ Լիսթերը՝ հիշեցնելով, որ Սոլեյմանին Իրանում հոգեւոր առաջնորդից հետո երկրորդ ամենաազդեցիկ մարդն էր:
Սպանության վերաբերյալ Դոնալդ Թրամփի չարախինդ թվիթները՝ այդ գործողություներն արդարացնելու եզակի փորձերի համակցությամբ հանգեցրին նրան, որ ԱՄՆ-ին մեղադրում են այն հանցագործությունների մեջ, որոնք սովորաբար վերագրում են իրենց թշնամիներին: Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը սպանությունը դատապարտել է որպես «միջազգային ահաբեկչության ակտ»:
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտից քաղաքագետ Վիփին Նարանգը կարծում է, որ այս սպանությունը «զսպող չէր, այլ գլխատող»:
Վերջին կես դարում ԱՄՆ միջամտությունների պակաս չի եղել, որը փորձել է, իսկ որոշ դեպքերում հաջողել չափազանց կասկածելի իրավական կամ էթիկական մեթոդներով արտասահմանցի հակառակորդներին վերացնելու գործում: Երկիրը խոստովանել է, որ Կաստրոյի վրա կատարել է ոչ պակաս 8 մահափորձ, չնայած իրական թիվը, հավանաբար, շատ ավելի մեծ է:
«Սպանել հույսը. ԱՄՆ եւ ԿՀՎ ռազմական գործողությունները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներից ի վեր» գրքի հեղինակ Ուիլյամ Բլումը մատնացույց է անում մի ամբողջ շարք ամերիկյան մեղքեր, որ առաջացել են ներխուժումներով, ռմբակոծություններով, կառավարությունների տապալմամբ, սպանություններով եւ մահվան էսկադրոններով: «Սա գեղեցիկ պատկեր չէ»,- եզրակացություն է կատարում նա:
1960-ական եւ 70-ական թվականներին ԿՀՎ-ն այնքան անվերահսկելի էր գործում, որ 1975 թվականին Եկեղեցական կոմիտեն քննում էր արտասահմանցի առաջնորդների դեմ մահափորձերի բազմաթիվ փորձերը, ներառյալ Լումումբայի, Դոմինիկյան Հանրապետությունից Ռաֆայել Տրուխիլյոյի, վիետնամցի Նգո Դին Դյեմայի եւ իհարկե՝ Կաստրոյի դեմ: Արդյունքում նախագահ Ֆորդը ԱՄՆ-ին արգելեց մասնակցել արտաքին քաղաքական սպանություններին:
Սակայն 1976 թվականից ԱՄՆ-ն շարունակում է մասնակցել արտասահմանցի առաջնորդների ոչնչացման ջանքերին կամ մեղադրվում է դրանց մեջ:
Ռոնալդ Ռեյգանը 1986 թվականին սկսեց Մուամար Քադաֆիի Լիբիայի ռմբակոծությունները: Դեռեւս 2 տարի առաջ Հյուսիսային Կորեան պնդում էր, որ ԿՀՎ-ն փորձել է սպանել Կիմ Չեն Ընին:
Բայց արդի դարաշրջանում համանման դեպքերի մեծամասնությունը թաքցվել է: Եթե դրանց մասին հրապարակայնորեն խոսում էին, ապա դա, որպես կանոն, վերաբերում էր ոչ պետական սուբյեկտներին, որոնք գործել են աշխարհազորում կամ զինյալների խմբավորումներում, ինչպիսին «Իսլամական պետությունն» է:
Նախագահներ Օբաման եւ Թրամփը վիթխարի փիառ հաղթանակներ գրանցեցին, երբ հետեւում էին Ուսամա բեն Լադենի եւ ԻՊ առաջնորդ Աբու Բաքր ալ Բաղդադիի սպանություններին:
ԿՀՎ-ն 2008 թվականին ձեռք ձեռքի աշխատում էր իսրայելական Մոսադի հետ, որպեսզի սպանեն «Հիզբոլլահի» բարձրաստիճան առաջնորդ Իմադ Մուգնիային: Նրանք իրենց ջանքերի ընթացքում հնարավորություն ունեին դրոնի մեկ հարվածով ոչնչացնելու ոչ միայն Մուգնիային, այլեւ Սոլեյմանիին: Ի վերջո, գործողությունը չեղարկվեց, որովհետեւ ԱՄՆ կառավարությունն արգելափակեց այն հիմնավորմամբ, որ այն կարող է տարածաշրջանը լրջորեն ապակայունացնել:
Նոտր Դամ համալսարանի միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր Մերի Էլլեն Օ՛Քոնելը ուղիղ գիծ է անցկացնում ԱՄՆ նախկին վարչակազմերի եւ Թրամփի անկանխատեսելիության միջեւ: Նա նշել է, որ 2000 թվականին անօդաչուների ի հայտ գալը ԱՄՆ-ին դրեց սայթաքուն ճանապարհի վրա:
Դրոնի առաջին ծավալումը որպես սպանության գործիք պատվիրել է Բիլ Քլինթոնը բեն Լադենին ոչնչացնելու փորձ կատարելիս: Առաջին հաջող «թիրախային սպանությունը», ինչպես այն հիմա անվանում են, տեղի է ունեցել դրանից կարճ ժամանակ անց Եմենում՝ Բուշի վարչակազմի օրոք:
Օբաման սպանության նպատակով դրոնների օգտագործման հաճախությունը 10 անգամ մեծացրել է՝ միաժամանակ ձգտելով դրանց հաղորդել իրավաբանական պատկառելիություն՝ «սպանությունների վերաբերյալ ներքին գաղտնի հասցեական գրառումների» միջոցով: Այդ փաստաթղթերում պնդում կա, որ միջազգային իրավունքում անօդաչուներով սպանություններն արադարացվել են որպես ապագա ահաբեկչական հարձակումներից ինքնապաշտպանություն. հիմնավորում, որը լայնորեն հենվում էր ՄԱԿ Կանոնադրության սխալ մեկնաբանության վրա:
«Օբամայի ժամանակներից սկսած տեղի է ունեցել միջազգային իրավունքի մշտական ողողում,- ասել է Օ՛Քոնելը: - Սոլեյմանիի մահը իրենով նշանավորում է հաջորդ թուլացումը. մենք լանջով ներքեւ ենք շարժվում դեպի բացարձակապես անօրինական իրավիճակ»:
Նա հավելել է, որ ԱՄՆ-ին հիմա մնացել է անել միայն մեկ քայլ. «Օրենքն ամբողջությամբ անտեսել: Անկեղծ ասած՝ ես կարծում եմ, որ նախագահ Թրամփը դա արդեն արել է. նրա միակ փաստարկն այն էր, որ Սոլեյմանին վատ տղա էր, եւ այդ պատճառով ստիպված էին նրան սպանել»: