Ներդրումների 60 մլն դոլարից ավելին ՀՀ-ից դուրս է եկել՝ հիմնականում քաղաքական անկայունության պատճառով
Կառավարության կողմից առանձնակի շեշտադրումը՝ 2019թ-ի հունվար-հունիս ամիսներին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ներդրումների աճի մասով գնահատելի է, սակայն ոչ ամբողջական: Այս տարվա առաջին կիսամյակում տնտեսության իրական հատվածում կատարված օտարերկրյա ընդամենը ներդրումների 26 % աճը և օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների հոսքերի 20 % աճը տրամաբանական է` հաշվի առնելով անցած տարվա առաջին կեսին երկրում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունները:
Փոխարենը՝ օտարերկրյա ներդրումների ծավալները զուտ հոսքերի տեսանկյունից, որը օտարերկրյա ներդրումների գծով ստացումների և մարումների տարբերություններն են, ըստ վիճակագրության` 30 մլրդ դրամով կրճատվել են: Տարեսկզբի առաջին 6 ամիսներին օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքերը կազմել են ընդամենը 7,8 մլրդ դրամ: Իսկ 2018 թ-ի նույն ժամանակահատվածում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների զուտ հոսքերը կազմել են 38, 6 մլրդ դրամ:
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի պատասխանատու Սուրեն Պարսյանը Tert.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ այս կամ այն տարվա համար ներդրումային աճը պետք է գնահատել՝ ելնելով ոչ միայն այս տարվա դրությամբ, այլ համեմատելով նախորդ կամ դրանից առաջ տարիների տվյալների հետ: «Մենք նախորդ տարվա համեմատ ունենք աճ, բայց 2017թ-ի համեմատ ունենք ավելի ցածր ցուցանիշ: Երբ որ նշվում է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների աճի մասին, սա իրոք ողջունելի է, որ այս տարվա ընթացքում աճ է գրանցվել նախորդ տարվա նկատմամբ, սակայն միաժամանակ պետք է նշել, որ այս տարվա 6 ամիսների ընթացքում ունենք զուտ ներդրումների 30 մլրդ դրամի արտահոսք»,-ասաց նա:
Տնտեսագետը բացատրեց, որ դա նշանակում է, որ ՀՀ-ում նախկինում ներդրումներ կատարած ընկերություններն իրենց գումարները Հայաստանից հանում են: «Այսինքն՝ այս տարվա ընթացում շուրջ 30 մլրդ դրամ, ինչը 60 մլն դոլարից ավելին է, ՀՀ-ից դուրս է գալիս: Սա մտահոգիչ երևույթ է, որ արդեն աշխատող ընկերությունները իրենց գումարները հանում են Հայաստանից»,-ասաց նա:
Ըստ Պարսյանի՝ ներդրումների արտահոսքի հիմքում հիմնականում ընկած է քաղաքական անկայունությունը:
«Ներդրողներից շատերը մտածում են, որ իրենց գումարները, դիվիդենտները ՀՀ-ից հանելով՝ քաղաքական ռիսկերից ձերբազատվեն: Սա լուրջ մտահոգություն է և սրա դեմը պետք է կառավարությունն առնի իր ապաքաղաքական տնտեսական քաղաքականությամբ: Այսինքն՝ նա պետք է ներդրողներին այդ ազդակը տա, որ մեր երկրում բոլոր ներդրումներն ապահովված են՝ անկախ նրանից, թե դրանք նախորդ իշխանությունների հետ կապ ունեցե՞լ են, թե՞ չեն ունեցել, և դա կլինի լավագույն երաշխիքը օտարերկրյա ներդրողների համար»,-ասաց նա:
Տնտեսագետը պատահական չի համարում այն, որ մի քանի ամիս առաջ «Քեմբրիջ անալիտիքս»-ը հրապարակել է վարկանիշավորում, որի համաձայն՝ ՀՀ-ն դասվել է բարձր քաղաքական ռիսկ ունեցող երկրների շարքում:
«Դրանով կոչ էր անում ներդրողներին, որ ձեռնպահ մնան ներդրումներ իրականացնելուց կամ լրացուցիչ երաշխիքներ ստանալ դրա համար»,-նշեց նա և հավելեց, որ այդ բացասական ռեյտինգավորումը կապվում էր Ամուլսարի ծրագրի հետ, քանի որ Ամուլսարի բաժնետերերը Մեծ Բրիտանիայից են, ԱՄՆ-ից և մեծ ֆինանսական կազմակերպություններից, ովքեր իրենց շահերը փորձում են պաշտպանել տարբեր մեխանիզմների միջոցով:
Հաջորդ խնդիրն ըստ նրա, որ կա ներդրումային դաշտում, այն է, որ ՀՀ կառավարությունը չունի ներդրումային քաղաքականություն և այդ քաղաքականությունն իրականացնող թիմ:
«Հիմնականում ինչը որ իրականացվում է, իրականցվում է էքստենսիվ ճանապարհով՝ վարչապետի միջոցով, վարչապետի հետ հանդիպումների միջոցով, որը բնականաբար, չի կարող երկարաժամկետ, կայուն ներդրումներ ապահովել: Այսինքն՝ 1,2,3 նախագիծ ՀՀ գալով՝ կարող ենք խոսել ներդրումների աճի մասին, բայց չենք կարող խոսել ներդրումային միջավայրի բարելավման կամ ներդրումները սպասարկող ինստիտուտների կայացման մասին: Մենք չունենք այդ ինստիտուտներն առ այսօր, որը շատ կարևոր է ցանկացած խոշոր ներդրումային ծրագրի համար: Պետք են ինստիտուտներ, մարդիկ, ովքեր ներդրողների ձեռքը բռնած կանցկացնեն բոլոր պետական ընթացակարգերով, թույլտվությունների ստացման գործընթացներով, որը կապահովի ՀՀ-ի համար երկարատև, կայուն, ներառական տնտեսական զարգացում»,-ասաց նա:
Ըստ Սուրեն Պարսյանի՝ ներդրողները հիմա էլ փորձ են անում վարչապետին հանդիպել, որպեսզի նրանից ստանան երաշխիքներ ներդրումների ապահով լինելու համար: «Բոլորը՝ հատկապես խոշոր ներդրողերը, փորձում են հանդիպել վարչապետի հետ, եթե դա չի ստացվում՝ Ավինյանի կամ նրա գրասենյակի հետ, բայց դա խնդրի լուծում չէ: Մենք անձնավորված փորձում ենք ներդրումներ ապահովենք, ինչը երկարաժամկետ չի կարող լինել: Սա կարող է այս տարվա կամ մյուս տարվա համար դրական արդյունք ունենալ, բայց հետագայում էլի խնդիրներ ենք ունենալու դրա հետ կապված»,-նշեց նա:
Նա օրինակ բերեց, որ այս կամ այն թույլտվությունը ստանալու համար նախկինում անհրաժեշտ էր, որ ինչ-որ մարդ «խառնվեր» գործընթացին կամ գումար էր տրվում, հիմա այդ լուծման մեխանիզմը խառնվել է. «Փողով խնդրի լուծման մեխանիզմը չկա, սակայն լուծումն էլ չկա: Այսինքն՝ երբ որ այն ժամանակ դիմում էր այս կամ այն թույլտվությունը ստանալու համար, մերժում էին, նաև առաջարկում էին ճանապարհ այդ խնդիրները լուծելու, իսկ հիմա ուղղակի մերժում են, քանի որ վախենում են կոռուպցիոն գործարքների մեջ մտնեն: Դրանից գործարարը չի շահում, նրա գործը մնում է»: